PSS Kikinda: Moguća pojava žitnog bauljara u ozimoj pšenici gajenoj u monokulturi
Temperature vazduha iznad 10 stepeni odgovaraju štetočini žitni bauljar (Zabrus tenebrioides), koja čini velike štete u usevu ozime pšenice koja je tek iznikla. Masovno se pojavljuje kada se strna žita gaje u monokulturi.
Žitni bauljar predstavlja ekonomski značajnu štetočinu ozimih strnih žita. Redovno se javlja u godinama kada u toku jeseni imamo visoke temperature i slabije padavine. Pojavljuje se na parcelama gde je predusev pšenica i u delovima parcela gde se novo posejana pšenica graniči sa parcelom koja je tokom iste godine bila posejana pšenicom. Ova vrsta insekta oštećuje tek iznikle biljke pšenice i ječma. U zavisnosti od vremenskih uslova i brojnosti larvi štete mogu biti velike, a bilo je i godina kada su usevi morali biti presejavani.
Žitni bauljar ima jednu generaciju godišnje i prezimljava u stadijumu larve. Odrasli insekti su sjajno crne boje sa smeđim nogama i pipcima, dužine oko 18 mm. Larva je bledo žućkasta sa izduženim, spljoštenim telom i tamnim pegama na leđima. Odrasla larva dostiže dužinu od 30 mm.
Štete u jesen i rano u proleće prave larve, dok imago (odrasli insekt) pravi štete u vreme mlečno – voštane zrelosti pšenice. Kratko vreme se imaga hrane zrnima žita ne nanoseći značajnije štete, a potom se povlače u zemlju. Krajem avgusta i tokom septembra pile se larve koje se hrane čitave jeseni. Larve pored strukova žita buše vertikalni hodnik dubine do 40 cm u kome provode veći deo vremena. One najčešće tokom noći izlaze na površinu, te uvlače i uništavaju oskudnu lisnu masu i od oštećenog lišća ostaje samo suva zgužvana nervatura. Intenzivna ishrana dešava se na temperaturama iznad 10 stepeni.
Simptomi se lako uočavaju u vidu „nestajanja“ mladih biljaka odnosno može se uočiti na parceli proređivanje useva. Mlade biljke su sa uništenom lisnom masom koja se uočava kao izgriženi ostaci mekog dela tkiva. Žilice su sklupčane i takve biljke uglavnom uginu ili daju kržljave izdanke sa slabim ili nikakvim prinosom.
Osnovna mera suzbijanja je pridržavanje plodoreda, skidanje slame sa parcele, rano ljuštenje strništa ili tanjiranje.
Suzbijanje žitnog bauljara preparatima za zaštitu bilja se izvodi tretiranjem u jesen ili u proleće kada se uoče prva oštećenja na parcelama i to u ranim večernjim ili jutarnjim satima, jer larve tada izlaze na površinu zemljišta da se hrane. Od insekticida se mogu upotrebiti preparati na bazi sledećih aktivnih materija: fentiona (Lebajcid EC-50) u dozi od 1 l/ha, hlorpirifos (Pirinex 48-EC), hlorpirifos + cipermetrin (Nurelle-D, Konzul i dr.) u dozi od 1 l/ha, bifentrin (Fobos-EC, Talstar 10-EC i dr.) u dozi od 0,5 l/ha.
Autor teksta: diplomirani inženjer zaštite bilja Živanka Špirić, Poljoprivredna stručna služba Kikinda
